Ergani’de eğitim hayatı, Cumhuriyetin ilk yıllarındaki sınırlı okul imkânlarından çeşitli okul türlerinin bulunduğu daha geniş bir yapıya doğru gelişti. İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü kayıtları, bu dönüşümde Ergani Köy Enstitüsünün belirleyici bir dönüm noktası olduğunu gösterir.
Resmî eğitim tarihi kaydına göre 1926-1927 öğretim yılında Ergani’de bir ilkokul bulunuyor; okulda 18 kız, 65 erkek öğrenci, üç öğretmen ve bir müdür görev yapıyordu. Köylerde okul imkânları çok sınırlıydı.
Ergani’de eğitimdeki büyük atılım 1940’lı yıllarda Köy Enstitüsünün kurulmasıyla başladı. Derslik, atölye, yatakhane ve üretim alanlarını bir araya getiren kurum, özellikle köy çocuklarına eğitim olanağı sundu ve bölge için öğretmen yetiştirdi.
Ergani Ortaokulu 1949’da öğretime açıldı. İlçedeki lise 1966’da eğitim vermeye başladı; sonraki yıllarda farklı ortaöğretim kurumları ve programlar eğitim seçeneklerini çeşitlendirdi.
1990’ların sonunda faaliyete geçen meslek yüksekokulu, öğrencilerin ilçede yükseköğretime devam edebilmesine katkı sağladı. Programlar zaman içinde değişebileceği için güncel bilgiler ilgili üniversiteden teyit edilmelidir.
Öğretmen yetiştirme geleneği, yatılı eğitim ve kırsal öğrencilerin okula erişimi Ergani’nin eğitim hafızasında önemli yer tutar. İlçenin değişimini Cumhuriyet döneminde Ergani ve köyden şehre göç yazılarıyla birlikte okumak yararlıdır.
